Tá ið ov nógvir elalítlir vatndropar trunka seg saman uppi í luftini, leypa teir saman í størri dropar og verða til skýggj. So verða teir ov tungir at hanga í leysari luft og detta niður. Hetta er avfall
Avfall er sirm, regn, kavi, vátakavi ella heglingur. Tað vanligasta avfallið í størsta parti av heiminum er regn – eisini her í Føroyum.
Regndropar kunnu vera rættiliga ymiskir í stødd. Teir minstu fúka runt í luftini og fylg ja rørslunum hjá vindinum. Aðrir hurla móti jarðarflatanum og gera stórar hyljar og vøtn.
Regn kann koma úr næstan øllum sløgum av skýggjum. Tað kann eisini vera so kalt í skýggjunum, at vatndroparnir frysta og verða til kava.
Í Føroyum byrjar regnið ofta sum kavi langt uppi í luftini. Meðan kavin dettur niður, verður hann heitari og tiðnar til dropar.
Um veturin er viðhvørt kalt niðri á jørðini. Tá tiðnar kavin ikki, og vit fáa hvítar kavarúgvur heldur enn hyljar fullar av regnvatni.
Tá ið tað regnar illa, siga vit, at tað er áarføri, grovregn, grimdarregn ella glopraregn. Tá ið tað sirmar, eru regndroparnir smáir. Mynd: Savnsmynd
Ælaveður
Viðhvørt kann tað regna í fleiri tímar og enntá allan dagin. Hetta slag av regni er vanliga ikki so ógvusligt, men fellur javnt og áhaldandi.Tá er oftast skýggjað um alt landið.
Teir størstu regndroparnir koma úr ordiliga tjúkkum skýggjum – og serliga, um tað er vindur inni í skýnum. Tá renna droparnir saman og blíva til enn størri dropar. Um tú ert so (ó)heppin at standa undir einum slíkum skýggi, fært tú heilt vist eitt gott ókeypis bað!
Skýggj kunnu hava ymisk skap og ymiskan lit. Skýggj eru nógvir dropar, sum hanga í luftini lið um lið. Mynd: Savnsmynd
Hvussu nógv regnar tað?
Tá vit skulu siga, hvussu nógv tað hevur regnað, siga vit millimetrar (mm) av regni. Ein mm av regni svarar til ein litur av regni niður á ein fýrakant, sum er ein metur langur og ein metur breiður (m2).
Tað regnar nokk so nógv í Føroyum. Mesta regnið, sum vit vita um í Havn, var í 2011. Tá regnaði tað tilsamans 2.259 mm alt árið. Í 1972 regnaði tað minst, bara 681 mm.
Mesta regnið, sum er mátað í eitt ár, er 26.461 mm. Hetta var í India í 1860. Tað merkir, at um vit høvdu eina plátu, sum var 1 m2, so hevði ein vatnsúla staðið meira enn 26 metrar upp úr henni!
Har, sum tað eru oyðimerkur, regnar tað lítið ella als einki. Í pørtum av Atacamaoyðimørkini í Suðuramerika vita tey ikki um, at tað nakrantíð hevur regnað. Í stórum pørtum av økinum kring Suðurpólin hevur tað heldur ikki regnað, tað fólk vita um.
Turkur er ein av høvuðsorsøkunum til, at tað eru so nógv flóttafólk til í heiminum. Fólkini eru noydd at rýma úr heimi sínum, tí har er einki vatn at drekka. Her er vatnflóð í India. Mynd: Savnsmynd
Skýggj
Í luft er vatnguva ella dampur. Dampur er ósjónligur. Men tá ið luft kólnar, verður dampurin til vatndropar. Og tá ið nógvir dropar hanga tætt saman í luftini, verða teir sjónligir – teir verða til skýggj.
Tað er kaldari uppi í fjøllunum enn niðri við sjóvarmálan.
Tá ið luft er still, kólnar hon 0,65 stig fyri hvørjar 100 metrar uppeftir. Men luft stendur ongantíð heilt still. Luft, sum flytur seg niðan eftir eini fjallasíðu, kólnar 1 ella 1⁄2 stig fyri hvørjar 100 m.
Í Føroyum noyða fjøllini luftina at fara uppeftir. Men tað kunnu eisini vera onnur fyribrigdi, sum noyða
luftina uppeftir.
Ælabogi við Trøllkonufingur. Mynd: Savnsmynd
Ælabogin
Ælabogin sæst, tá ið sólarljósið verður brotið og bent av lítlum vatndropum uppi í luftini. Vit síggja tá nógvar og vakrar litir.
Ælabogin er bara um dagin og sæst oftast, tá ið tað sirmar ella er skýggjað.
Onkuntíð verður ælabogin speglaður uppeftir. Tá síggjast tveir ælabogar í senn, ein innari og ein uttari. Raðfylgjan av litunum í tí uttara ælaboganum er øvut av raðfylgjuni í tí innara ælaboganum.
Tað ber til at gera ein ælaboga við eini havaslangu, tá ið sólin skínur. Statt við bakinum móti sólini. Skrúva vatnið frá, soleiðis at strálan verður til nógvar smáar vatndropar – akkurát sum tá tað sirmar – so sært tú ein lítlan ælaboga beint framman fyri tær. Mynd: Savnsmynd
Grein í Píka7 2 2022
Tekstur: Beinta Johannessen
Keldur: Bókin „Veður“ eftir Hanus Kjølbro + „Bókin til børn um veðrið“ eftir Jesper Theilberg o.a.