Hávur

Hávur hevur altíð hugtikið fólk. Skjótleikin og hvøssu tenn hansara hava verið orsøk til óteljandi ræðu­ søgur og eisini ræðufilmar.

Heimsins næststørsti fiskur er hávaslagið brugda. Hon verður 15 m long og er eisini undir Føroyum.

Brugda má tó sigast at vera rættiliga friðarligt hávaslag, og hon etur bara æti.

Beintenn í skræðuni

Strýkur tú hondina fram eftir hávaskræðu, kennist hon hvøss. Eingin roðsla er í skræðuni, men smáar beintenn, sum liggja aftur­ eftir. Fyrr vórðu skógvar gjørdir úr hemaraskræðu! 

Livandi ungar

Hávur hevur beinagrind beinagrind úr bróski alt lívið.

Hjá bróskfiski, sum hávi og skøtu, verða eggini gitin inni í búkinum á kvennfiskinum. Summi sløg, t.d. hávur, leggja livandi ungar, og onnur, t.d. reyðhávur, leggja egg við einum næstan búnum unga í.

Egg hjá smáblettuta reyðhávi. Mynd: Hans Eli Sivertsen, Føroya Sjósavn.

Egg hjá smáblettuta reyðhávi. Mynd: Hans Eli Sivertsen, Føroya Sjósavn.

Smáblettuti reyðhávur

Á Sjósavninum eru reyðhávarnir raskir at gýta, men tað kemur bara ungi úr eggunum, um kvennfiskurin er kviðin, tá ið hann kemur á Sjósavnið.

Smáblettuti reyðhávur er langur og fimur. Hann hevur lítið høvd og lítlan stert og heldur smáar fjaðrar. Sum hávar flest svimur hann ovaliga í sjónum, úr 10 m og vanliga ikki longri niður enn 100 metra dýpi á okkara leiðum.

Smáblettuti reyðhávur. Mynd: Hans Eli Sivertsen, Føroya Sjósavn

Smáblettuti reyðhávur. Mynd: Hans Eli Sivertsen, Føroya Sjósavn

Hemari

Hemari sær væl, og tevið er framúr gott, so hann tevjar dýr langt burturi. Hemari svimur ógvuliga skjótt og er fimur fiskur. Hann verður í mesta lagi 4 m langur, tó sjáldan yvir 3 m. Hann kann viga yvir 300 kg, men vanliga viga stórir hemarar um 150 kg.

Hemarakjaftur. Mynd: Hans Eli Sivertsen, Føroya Sjósavn

Hemarakjaftur. Mynd: Hans Eli Sivertsen, Føroya Sjósavn

Hemarakjaftur. Mynd: Hans Eli Sivertsen, Føroya Sjósavn

Hemarakjaftur. Mynd: Hans Eli Sivertsen, Føroya Sjósavn

Í kjaftinum hevur hemari fleiri røð av hvøssum tonnum. Missir hann tenn, fær hann nýggjar beinanvegin, tí innan fyri tenninar eru eykatenn. Allar tenninar standa afturá og eru tí góðar at taka við. Hann fær ikki tugt við tonnunum, og tí má hann svølgja fongin í heilum líki.

Og hemari er átufrekur. Tá ið hann kemur fram at føði, leggur hann seg á liðina, letur kjaftin upp, læsir hann um dýrið og skræðir tað í seg.

Seinastu árini hevur verið kappast í Føroyum um at fiska tann størsta hemaran. 

Hem- arin á myndini vigar 223,5 kg og er 224 cm langur, og tað er Johan Simonsen, sum fiskaði hann. Myndin er tikin uttan fyri Føroya Sjósavn. Mynd: fiska.fo

Hem- arin á myndini vigar 223,5 kg og er 224 cm langur, og tað er Johan Simonsen, sum fiskaði hann. Myndin er tikin uttan fyri Føroya Sjósavn. Mynd: fiska.fo

Hornabrosma

6 sløg av hornabrosmu eru undir Føroyum. Hornabrosmur eru langar og eitt sindur tjúkkar.

Umframt finnuna á lippuni hava hornabrosmur horn á gronini, millum 2 - 4 horn. Tað eru hesi hornini, sum hava givið henni navnið.

Hornabrosma er vanliga í fjøruni í taranum og sjáldan djúpri enn 20 m. Hon er vanliga um 25 cm long, men verður tó upp í 45 cm. 

Blettut hornabrosma. Mynd: Hans Eli Sivertsen, Føroya Sjósavn.

Blettut hornabrosma. Mynd: Hans Eli Sivertsen, Føroya Sjósavn.

Blettuta hornabrosma

Blettuta hornabrosma er størsta hornabrosman. Hon verður upp í 60 cm long, men tann størsta, sum er veidd undir Føroyum, var tó minni og var 45 cm long. 

Hon er rættiliga eyðkend við. Hon er tann ‘reyðasta’ av hornabrosmunum. Hon er reyð ella reyðbrún um bakið og ljósareyð undir búkinum. Og so hevur hon stórar, myrkabrúnar blettir á høvdinum, bulinum og stertinum.

Blettuta hornabrosman er eisini at finna í fjøruni og út á 130 m dýpi.

Onkuntíð fáa fiskarnir á Sjósavninum sær sjálvir at eta. Her hevur blettuta hornabrosma tikið eitt  krutt . Mynd: Hans Eli Sivertsen, Føroya Sjósavn. 

Onkuntíð fáa fiskarnir á Sjósavninum sær sjálvir at eta. Her hevur blettuta hornabrosma tikið eitt krutt. Mynd: Hans Eli Sivertsen, Føroya Sjósavn. 

Kalvi

Kalvi hevur stórt høvd, stóran kjaft og smá eygu. Hann er dýrur fiskur, og tí verður nógv roynt eftir honum. 

Kalvi er eisini heimsins størsti flatfiskur. Hann verð­ur upp í 365 cm langur, kanska longri. Vanlig longd er tó 50-200 cm.

Kalvi svimur bæði nær landi og út á 1000 m dýpi ella djúpari. Hann livur av krabba og fiski, men etur alt, sum hann klárar at fanga - eisini fugl sum lunda og mása.

Kalvi er heimsins størsti flatfiskur. Mynd: Hans Eli Sivertsen, Føroya Sjósavn

Kalvi er heimsins størsti flatfiskur. Mynd: Hans Eli Sivertsen, Føroya Sjósavn

Høgravendur flatfiskur

Kalvi er, eins og skrubba, tunga og reyðsprøka, høgra­vendur. Síðan, har eyguni eru, er myrk og vendir upp. Hon verður ofta nevnd bakið, hóast hon í veru­ leikanum er síðan á fisk­inum. Síðan við ongum eygum er ljós og vendir niður.

Onkuntíð hendir tað, at flatfiskur ikki vendir røttu síð­una upp, t.d. at ein kalvi vend­ir vinstru síðu upp. Ein slíkur kalvi nevnist rangur kalvi.

Kalvi er dýrur fiskur, og tí verður nógv roynt eftir honum. Mynd: Savnsmynd / iStockphoto

Kalvi er dýrur fiskur, og tí verður nógv roynt eftir honum. Mynd: Savnsmynd / iStockphoto

Kombikk

Tann fiskurin, sum flest øll føroysk børn kenna, er kombikkið. Kombikk livir bæði í feskum vatni og í sjógvi. Tú finnur tey inni í taranum fram við landi, í hyljum í fjøruni og í áum og vøtnum.

Kombikk er silvurgrønt á bakinum, silvurlitt um síður­ nar og hvítt undir búkinum. Tað hevur tríggjar píkar á bakinum og tveir undir búkinum. Tað eru hesir pík­ arnir, sum kunnu stinga, tá ið tú tekur um eitt kombikk.

Í gýtingini verður kall­fiskurin hjá kombikki reyður undir høvdinum og um búkin. Mynd: Hans Eli Sivertsen, Føroya Sjósavn.

Í gýtingini verður kall­fiskurin hjá kombikki reyður undir høvdinum og um búkin. Mynd: Hans Eli Sivertsen, Føroya Sjósavn.

Inni millum taran ger kall­fiskurin eitt reiður á botnin úr plantuleivdum, sum hann trýstir saman og límar við slími. Síðan finnur hann sær ein kvennfisk, sum hann lokkar inn í reiðrið. Har gýtir hon fyrst síni rogn, og so gýtir hann sil útyvir.

Kallfiskurin verjir reiðrið væl. Við uggafjaðrunum tyrlar hann alsamt nýggjan sjógv inn í reiðrið, so at nóg mikið av súrevni er til egg og larvur.

Fyrstu vikuna eru fiska­ larvurnar í reiðrinum og liva av blommusekkinum, men síðan svimja tær úr reiðr­inum og skulu nú klára seg sjálvar. 

Fakta:

  • Navn: Kombikk
  • Longd: 11 cm
  • Aldur: 8 ár
  • Livistaður: Í fjøruhyljum, í sjónum, í ovastu vatnløgunum, í vøtnum og áum
  • Egg: 100-400

Her sæst kallfiskurin byggja reiður

Her sæst kallfiskurin lokka ein kvennfisk í reiðrið hjá sær

Strentingur

Strentingur livur í taraskóginum. Hann er brúnligur ella grønligur um bakið alt eftir, um hann livir í brúntara ella grøntara. Búkurin er ljósur.

Strentingur. Mynd: Hans Eli Sivertsen, Føroya Sjósavn

Strentingur. Mynd: Hans Eli Sivertsen, Føroya Sjósavn

Eins og kombikk ger kallfiskurin eisini reiður í taranum, sum hann seymar saman við at svimja aftur og fram gjøgnum taran. Hann so at siga brúkar seg sjálvan sum nál.

Bæði kombikk og strentingur lokka fleiri honir til reiðrið hjá sær at gýta, men hjá strentingi doyr kvennfiskurin tó eftir, at hon hevur gýtt. 2­4 vikur seinni, tá ið eggini eru klakt, doyr kallfiskurin eisini. Strentingur fær sostatt einans avkom eina ferð í sínum lívi. 

Fakta:

  • Navn: Strentingur
  • Longd: 16,5 cm
  • Aldur: 2 ár
  • Livistaður: Inni við land, í tara
  • Egg: 150-200

Tarabrosma

Tarabrosma livir, sum navnið sigur, í taranum. Hon hevur ymsar litir, alt eftir hvar hon livir, tó er hon oftast mynstrut brún og gul.

Hon hevur 9­-13 eyð­kendar døkkar blettir við ljós­um kanti aftur eftir bakinum.

Tarabrosma. Mynd: Hans Eli Sivertsen, Føroya Sjóasavn

Tarabrosma. Mynd: Hans Eli Sivertsen, Føroya Sjóasavn

Sum onnur fiskasløg í taranum ansar tarabrosma væl eftir yngli sínum, og bæði kallfiskurin og kvennfiskurin ansar eftir tí.

Tá ið tarabrosma er liðug at gýta, ringir honin seg saman um eggini at verja tey. Kallfiskurin hjálpir til. Síðan skiftast fiskarnir um at ringja seg um eggini og verja tey, til tey eru klakt.

 

Fakta:

  • Navn: Tarabrosma
  • Longd: verður sjáldan longri enn 20 cm
  • Aldur: 5 ár
  • Livistaður: Í fjøruni í taranum, niður á 100 m dýpi um veturin
  • Egg: 80­-200  

 

Tarabrosmur krógva seg. Mynd: Hans Eli Sivertsen, Føroya Sjóasavn

Tarabrosmur krógva seg. Mynd: Hans Eli Sivertsen, Føroya Sjóasavn

Taralonga

Eins og tarabrosma hevur taralonga lítla roðslu og er ógvuliga slímut. Slímuta húðin heldur upp á vætuna og ger, at tarabrosman kann yvirliva á landi í vátum tara í fleiri tímar. 

Taralonga kann yvirliva á landi í vátum tara í fleiri tímar. Mynd: Hans Eli Sivertsen, Føroya Sjósavn

Taralonga kann yvirliva á landi í vátum tara í fleiri tímar. Mynd: Hans Eli Sivertsen, Føroya Sjósavn

Føðir livandi ungar

Taralonga er ein av teimum ógvuliga fáu fiskasløgunum, sum føðir livandi ungar. Tað serliga við ungum hjá taralongu er, at teir hava ikki blommu­sekk sum aðrar fiskalarvur, men liva eina tíð inni í mammuni, har teir súgva hvør sína vørtu.

Taralongu-yngul. Mynd: Hans Eli Sivertsen, Føroya Sjósavn

Taralongu-yngul. Mynd: Hans Eli Sivertsen, Føroya Sjósavn

Taralonga makast í august­ september, og 4 mánaðir seinni føðir kvennfiskurin millum 10­ 400 livandi ungar. Ungarnir eru tá millum 3,5 og 5,5 cm langir. 

Taralongu-yngul. Á Sjósavninum hava tey fingið 26 livandi ungar undan taralongu. Mynd: Hans Eli Sivertsen, Føroya Sjósavn

Taralongu-yngul. Á Sjósavninum hava tey fingið 26 livandi ungar undan taralongu. Mynd: Hans Eli Sivertsen, Føroya Sjósavn

Fakta:

  • Navn: Taralonga
  • Longd: 25­-35 cm 
  • Aldur: 10 ár 
  • Livistaður: á botni í taranum 
  • Ungar: 10­-400 

 

At skráseta nýggj fiskasløg

Hóast menn í Klaks­vík hava vitað um, at taralonga hevur verið at finna har seinastu 15-20 árini, varð hon ikki skrásett í Føroyum fyrr enn í 2010.

Sjósavnið fekk tá nakrar tara­longur úr Klaksvík og setti seg í samband við Havstovuna, ið er tann stovnurin í Føroyum, sum skrásetur nýggj fiskasløg. Og so varð taralonga skrásett alment at vera eitt fiskaslag undir Føroyum.

     

      Toskur

      Undir Føroyum eru nøkur fá fiskasløg, sum eru at finna í stórum nøgdum. Av teimum kunnu nevnast svartkjaftur, upsi, hýsa, hvítingsbróðir og toskur. Hesir fiskar eru allir toska­fiskar, og fleiri teirra verða nógv veiddir.

      Toskur er átufrekur og dámar væl at eta stóran fisk. Tað sæst væl aftur á einum sjósavni, serliga um hann er saman við øðrum fiski, sum bara er eitt lítið vet minni enn hann sjálvur. Skjótt er tann minni fiskurin horvin.. Mynd: Hans Eli Sivertsen, Føroya Sjósavn

      Toskur er átufrekur og dámar væl at eta stóran fisk. Tað sæst væl aftur á einum sjósavni, serliga um hann er saman við øðrum fiski, sum bara er eitt lítið vet minni enn hann sjálvur. Skjótt er tann minni fiskurin horvin.. Mynd: Hans Eli Sivertsen, Føroya Sjósavn

      Toskur verður kynsbúgvin um 3 ára aldur. Størsti toskurin, sum er veiddur undir Føroyum, var 143 cm langur. Vanliga verður toskur umleið 10 ára gamal, og tá er hann 120 cm langur. 

      Toskur kann skifta lit. Fer hann t.d. inn í taran, verður hann reyður (reyðfiskur) og er soleiðis betur vardur fyri fíggindum. Mynd: Hans Eli Sivertsen, Føroya Sjósavn.

      Toskur kann skifta lit. Fer hann t.d. inn í taran, verður hann reyður (reyðfiskur) og er soleiðis betur vardur fyri fíggindum. Mynd: Hans Eli Sivertsen, Føroya Sjósavn.

      Føroyabanki

      Tveir serføroyskir toskastovnar eru undir Føroyum, annar veksur upp á landgrunninum og hin á Føroyabanka. Tað serliga við toskinum á Føroyabanka er, at hann veksur skjótari enn hin.

      Gýtingarøki hjá toski á landgrunninum og á Føroyabanka. Mynd: Savnsmynd

      Gýtingarøki hjá toski á landgrunninum og á Føroyabanka. Mynd: Savnsmynd

      Ein banki er eitt grunt fiskiøki undir Føroyum. Ein hin ser­merktasti bankin er Føroya­ banki, sum er í ein útsynning úr Føroyum.

      Tað sermerkta við Føroyabanka er, at fiskasløgini her vaksa skjótari enn aðrastaðni og verða tí eisini skjótari kynsbúgvin.